ศิลปะมวยไทย

มวยไทยเป็นศิลปะการต่อสู้ป้องกันตัวของชาติไทย มาเป็นเวลาหลายศตวรรษ เป็นการต่อสู้ที่ใช้ส่วนต่างๆ ของร่างกาย แทนอาวุธชนิดอื่น ได้แก่ มือ ๒ , เท้า ๒ , เข่า ๒ , ศอก ๒ , และศีรษะ ซึ่งรวมเรียกว่า นวอาวุธ โดยคิดหากลวิธี ในการใช้ส่วนต่างๆ ของร่างกายให้ผสมกลมกลืนกัน จนมีประสิทธิภาพสูงสุด ในการต่อสู้ป้องกันตัว และมีการตั้งชื่อท่าทางการต่อสู้ดังกล่าว ให้ฟังแล้วไพเราะ หรือเข้าใจง่าย โดยเทียบเคียงของลักษณะท่าทางมวย กับชื่อหรือลีลาของตัวละคร เหตุการณ์ หรือสัตว์ในวรรณคดี เช่น เอราวัณเสยงา หนุมานถวายแหวน นางมณโฑนั่งแท่น อิเหนาแทงกฤช ฯลฯ ท่ามวย บางท่าก็เรียกตามสิ่งที่คุ้นเคยในวิธีชีวิตของคนไทย ในยุคสมัยนั้น ๆ เช่น เถรกวาดลาน คลื่นกระทบฝั่ง หนูไต่ราว มอญยันหลัก ญวนทอดแห เป็นต้น เพราะเมื่อเอ่ยชื่อท่ามวย แล้วจะทำให้นึกถึงท่าทางของการต่อสู้ได้ง่ายขึ้น

มวยไทยมีวิวัฒนาการมาหลายชั่วอายุคน จึงสั่งสมวัฒนธรรม และประเพณีหลาย ๆ ด้าน ได้อย่างผสมกลมกลืน เช่น ความเชื่อในเรื่องจิต วิญญาณ คาถาอาคม ดนตรี วรรณกรรม คุณธรรม จริยธรรม เป็นต้น

ประเภทของมวยไทย

มวยไทยมีหลายประเภท แต่ถ้าแบ่งตามลักษณะการเข้าต่อสู้ การรุก การรับ และการใช้หมัด เท้า เข่า ศอก พอที่จะแบ่งออกเป็น ๒ ประเภทดังนี้

มวยหลัก หรือมวยแข็ง หมายถึงนักมวยไทย ที่มีวิธีการต่อสู้แบบรัดกุม สุขุมรอบคอบ ตั้งท่าคุมมวย และจัดมวยแบบบั่นคง การจัดมวย และการเคลื่อนตัวเคลื่อนเท้าก้าวย่างจะเต็มไปด้วยความระมัดระวัง ดูคล้ายเชื่องช้า ไม่คะนึกคะนอง นักมวยประเภทนี้จะตั้งรับและรอจังหวะ เป็นมวยสุขุมเยือกเย็น มีลำหักลำโคนดี ใช้ศิลปะมวยไทยได้หนักหน่วง รุนแรง และแม่นยำ ทั้งหมัด เท้า เข่า และศอก มีความทรหด อดทน มานะ พยายามสูง

มวยเกี้ยว หรือมวยอ่อน หมายถึงนักมวยไทยที่มีวิธีการต่อสู้ ที่ใช้ชั้นเชิงแพรวพราว การเข้าทำคู่ต่อสู้ จะใช้กลลวงมากมาย มวยเกี้ยวจะเคลื่อนตัวอยู่เสมอ จะไม่หยุดนิ่ง โดยเคลื่อนตัวไปมา ทั้งด้านซ้ายและด้านขวาสลับกัน ทำให้คู่ต่อสู้จับทางมวยยาก มวยเกี้ยวจะมีลีลาท่าทาง แคล่วคล่องว่องไว หลอกล่อ หลบหลีกได้ดี มีสายตาดี รุกรับ และออกอาวุธหมัด เท้า เข่า ศอก ได้อย่างรวดเร็ว

ทั้งมวยหลัก และมวยเกี้ยว ต่างก็มีลักษณะพิเศษเฉพาะตัว ที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน ก็คือ มวยหลักจะมีความรุนแรงในการใช้หมัด เท้า เข่า ศอก ส่วนมวยเกี้ยว จะใช้หมัด เท้า เข่า ศอก ได้รวดเร็ว ฉับพลันกว่า แม้จะไม่รุนแรงเท่ามวยหลักก็ตาม

นอกจากมวยหลัก และมวยเกี้ยวแล้ว ยังมีมวยอีกประเภทหนึ่ง ที่มีลักษณะผสมผสานระหว่างมวยหลักและมวยเกี้ยวคู่กันไป คือมีทั้งความแคล่วคล่องว่องไว และมีความรุนแรงในการใช้หมัด เท้า เข่า ศอก

การเรียกลักษณะของมวย ยังมีที่เรียกเป็นอย่างอื่นอีก ตามความนิยมของครูมวยแต่ละคน เช่น มวยวงนอก มวยวงใน ซึ่งหมายถึงมวยที่ถนัดอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น มวยวงนอกดี หมายถึง มวยที่ถนัดอยู่ห่างออกอาวุธ เตะถีบ ฉาบฉวย หลอกล่อ หาจังหวะเข้าทำแล้วหนีได้อย่างฉับพลัน ใช้ไม้ยาวหรืออาวุธยาวได้ดี มีความแคล่วคล่อง ว่องไว เฉลียวฉลาดดี แต่เมื่อเวลาเข้าวงใน หรือปล้ำตีเข่าและศอก มักจะไม่ได้ผลเท่าที่ควร ส่วนมวยวงในนั้นส่วนใหญ่จะถนัดไม้สั้น เช่น เข่า ศอก และหมัด เป็นมวยใช้แรงปะทะ กอดปล้ำ แต่เมื่ออยู่ระยะห่าง มักจะใช้ถีบและเตะไม่ดีเท่าที่ควร

นักมวยที่ดี ควรจะเป็นทั้งมวยหลัก และมวยเกี้ยว ถนัดทั้งวงนอก และวงใน ถนัดทั้งรุก และรับ ดังนั้นการฝึกหัด เพื่อให้เกิดความชำนาญ ในศิลปะมวยไทยหลาย ๆ รูปแบบดังกล่าว ควรจะใช้เวลายาวนาน และฝึกหัดตลอดปี ติดต่อกันเป็นขั้นตอน อย่างมีระบบ และเป็นระเบียบแบบแผนอย่างจริงจัง